Tajemny przepis na wzrost. Tylko czy składniki się nie skończyły?

4,3-proc. wzrost gospodarczy w 2011 r. to więcej, niż można było oczekiwać w tak trudnych czasach. Czy posiedliśmy jakąś tajemnicę, patent, który chroni naszą gospodarkę przed uderzeniem kryzysu? Czy pasmo niespodzianek będzie trwać i w tym roku?

Nawet ci z ekonomistów i analityków, którzy przeczuwali, że w 2011 r. w gospodarce nie będzie źle, aż tak spektakularnego wyniku spodziewali się. Końcówka zeszłego roku miała przynieść gwałtowne (jak ostrzegali jedni) lub przynajmniej umiarkowane (jak obstawiali inni) hamowanie. Tymczasem nic takiego się nie zdarzyło: GUS podał wczoraj, że całoroczny wzrost gospodarczy wyniósł w Polsce 4,3 proc.

Można narzekać, że to tylko nieznacznie lepiej od 3,9 proc. wzrostu PKB z 2010 r. i od 4 proc., które rząd zapisał w budżecie. Ale przecież w ciągu tego roku nie brakowało wstrząsów, szoków i fal paniki na rynku, a strefa euro co kilka tygodni ocierała się o rozpad.

- To był już trzeci rok, kiedy nasza gospodarka udowadniała, że jest na kryzys wyraźnie uodporniona. Przecież udało nam się utrzymać wzrost nawet w 2009 r., gdy wszyscy wokół byli pod kreską - przypomina Monika Kurtek, główna ekonomistka Banku Pocztowego.

2011: zagadka niezłomności

Co nas trzymało w dobrej formie? Być może ten wyjątkowo udany przepis to zasługa kombinacji trzech składników i ich proporcji: eksportujemy, ale nie za dużo (tylko jakieś 40 proc. naszego PKB stanowi eksport, a w krajach naszego regionu zwykle jest to 50-60 proc. PKB), mamy własny rynek o niebagatelnym rozmiarze (38 mln ludzi musi kupować, jeść, ubierać się), a w końcu unijna kroplówka i projekt Euro 2012 wspiera inwestycje.

Ekonomiści rynkowi, którzy nie chcą popadać w hurraoptymizm, rozbierają jednak dane o PKB i dopatrują się znaków, że najlepsze już za nami. Bo gdy przypatrzeć się samej końcówce ubiegłego roku, to widać, że zmieniały się proporcje, w których mieszały się ingrediencje naszego wzrostu.

Wydatki konsumentów, najważniejsza część PKB, rosły pod koniec roku już tylko w tempie 2 proc. (na początku roku niemal dwa razy szybciej). Ludzie zaczęli się liczyć z groszem. Z jednej strony dlatego, że sytuacja na rynku pracy była coraz mniej komfortowa, a z drugiej - bo stać ich było na mniej (w listopadzie i grudniu inflacja pożarła cały wzrost płac, jaki firmy zaserwowały swoim pracownikom).

Jednak z drugiej strony inwestycje przyspieszyły do nieoczekiwanych 10 proc. lub nawet więcej. Jak wielki w tym udział projektów finansowanych z pieniędzy publicznych i unijnych? Tego nie wiemy, jednak wypada przypuszczać, że spory, bo wszelkie badania dotyczące nastrojów wśród przedsiębiorców pokazują, że nie chcą oni ryzykować i nie startują z nowymi inwestycjami.

2012: wóz albo przewóz

Jak długo potrwa nasza dobra passa? Minister finansów Jacek Rostowski i szef Narodowego Banku Polskiego Marek Belka ostrzą sobie zęby na ciągłe bycie prymusem Europy. Ich zdaniem spowolnimy, ale tylko umiarkowanie. Obaj wierzą w 3-proc. tempo wzrostu PKB w tym roku, choć rząd ostrożnie w budżecie zapisał, że będzie to 2,5 proc. - Ja też wierzę w to, że przekroczymy 3 proc. Moja prognoza to 3,1 proc. Tak naprawdę czeka nas wóz albo przewóz: albo to będzie naprawdę udany rok, albo coś się zawali w strefie euro i nie będzie wtedy można wykluczyć nawet recesji - mówi Monika Kurtek.

Większość pozostałych ekonomistów bankowych ma bardziej wstrzemięźliwe prognozy. - Spodziewamy się wzrostu o 2,3 proc., a więc wyraźnie mniejszego, ale nie mówcie o nas pesymiści - zastrzega Grzegorz Ogonek, ekonomista ING Banku Śląskiego. - Wystarczy pojechać kawałek na Zachód i zobaczyć recesję - dodaje.

Zaraz jednak narzeka, że wszystko to, co napędzało nasz wzrost w ubiegłym roku, będzie coraz bardziej kuleć. - Konsumpcja miała być podstawą wzrostu, ale jak to możliwe, skoro wzrost płac nie będzie szybszy niż wzrost cen? Inwestycje publiczne skończą się w czerwcu, razem z turniejem Euro 2012, a prywatne nie wystartują. Eksport? Jeden kryzys już dzięki niemu przetrwaliśmy, ale czy to nam wystarczy? Zwłaszcza jak złoty będzie się dalej umacniał? - mnoży wątpliwości. Analitycy Banku Zachodniego WBK przypominają, że oprócz tego hamulcowym jest sam minister Rostowski, który zmniejsza deficyt, tnie wydatki i podnosi podatki. To nie może być bez wpływu na kondycję gospodarki.

Czy gospodarce pomoże NBP? Z ostatnich wypowiedzi Marka Belki wynika, że jego wiara w siłę naszego wzrostu jest tak duża, że zaczyna on myśleć wręcz o jej schładzaniu. Mimo czterech podwyżek stóp procentowych w ubiegłym roku Radzie Polityki Pieniężnej nie udało się bowiem opanować inflacji. Rada zaczęła tracić cierpliwość, boi się o swoją wiarygodność. Dlatego Belka zapowiedział, że "w pewnym momencie, w pewnych okolicznościach" Rada mogłaby się zdecydować na podwyżkę stóp. Ekonomiści w ten scenariusz na razie nie wierzą. Większość z nich wciąż obstawia, że w drugiej połowie roku Rada będzie wręcz stopy obniżać.