Spółka - ubezpieczenie wspólników

Czym jest spółka dla przedsiębiorcy? To może wiedzieć tylko on sam. Wielokrotnie założenie przedsiębiorstwa wiązało się dla nich z licznymi poświęceniami i wynikało z determinacji popartej czasochłonną i ciężką pracą. Dzięki temu mogą czuć dumę i spełnienie prowadząc własną firmę.

Czasami także przysparza im zmartwień i kosztuje wiele nerwów. Nie będzie nadużyciem porównanie firmy do dziecka, czy też dzieła życia swoich właścicieli. Aż strach pomyśleć, co może się stać ze spółką, kiedy po śmierci jednego ze wspólników, jego miejsce zajmie ktoś inny. Wielokrotnie takie sytuacje mogą doprowadzić do poważnych kłopotów, a nawet upadku firmy.

Zagrożenia związane ze śmiercią wspólnika

W przypadku astąpienia do spółki spadkobierców zmarłego wspólnika, spadkobierca nie musi wcale działać w interesie spółki. Może brakować mu umiejętności i zdolności do kierowania firmą, może także zaburzyć równowagę sił panujących poprzednio doprowadzając do konfliktów w poprzednio dobrze funkcjonującym procesie prowadzenia firmy.

Spłata udziału zmarłego wspólnika jego spadkobiercom - wówczas zmniejszenie kapitału spółki może spowodować utratę zdolności kredytowej, a nawet utratę płynności finansowej i w konsekwencji może doprowadzić nawet do upadku spółki.

Czy można nie dopuścić do wejścia do spółki spadkobierców zmarłego wspólnika?

Przyjrzyjmy się, w jaki sposób prawo reguluje zagadnienie wejścia do spółki spadkobierców zmarłego wspólnika i w jakich przypadkach mamy prawo do ograniczenia tego prawa. Naturalnie w przypadku każdej z form prawnych spółek wygląda to trochę inaczej.

Spółka cywilna

Zgodnie z prawem bycie wspólnikiem nie podlega dziedziczeniu. Kodeks cywilny zezwala jednak na wejście spadkobierców wspólnika na jego miejsce, o ile wspólnicy zastrzegą to prawo (art. 872. KC).

Spółka jawna

Zgodnie z artykułem 60. Kodeksu Spółek Handlowych, jeśli zostało tak ustalone w umowie spółki, prawa zmarłego wspólnika przejmują jego spadkobiercy. Natomiast ustęp 1. art. 64. pozwala zastrzec w umowie dalsze trwanie spółki tylko pomiędzy pozostałymi przy życiu wspólnikami.

Spółka partnerska

Artykuły 58. i 60. KSH mają również zastosowanie dla tej formy prawnej działalności gospodarczej, z zastrzeżeniem, że w przypadku wstąpienia spadkobiercy w miejsce partnera, musi on być uprawiony do wykonywania wolnego zawodu (art. 87. KSH).

Spółka komandytowa

W przypadku śmierci komplementariuszy stosuje się przepisy dotyczące spółki jawnej. Jeśli zaś chodzi o komandytariuszy, zgodnie z art. 124. ustęp 1. KSH spadkobiercy mają prawo przystąpić do spółki. Mogą również zwrócić się o podział udziału komandytariusza, jednak wykonanie tego prawa jest całkowicie uzależnione od pozostałych wspólników.

Spółka komandytowo - akcyjna

W przypadku śmierci komplementariuszy stosuje się przepisy dotyczące spółki jawnej, natomiast w przypadku akcjonariuszy dotyczące spółki akcyjnej (patrz poniżej).

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

Prawo członkostwa w spółce z z.o. jest prawem dziedzicznym i wchodzi w skład spadku. Wspólnicy mogą jednak zgodnie z art. 183. ustęp 1. KSH ograniczyć lub wyłączyć wstąpienie do spółki spadkobierców. W tym przypadku umowa spółki powinna określać warunki spłaty spadkobierców niewstępujących do spółki, pod rygorem bezskuteczności ograniczenia lub wyłączenia.

Spółka akcyjna

Akcje spółki są dziedziczne i jest to jedyna forma prawna spółki, która w żaden zgodny z prawem sposób nie pozwala na niedopuszczenie spadkobierców zmarłego wspólnika w jego prawa związane z uczestniczeniem w spółce.