Odsetki za opóźnienia w zapłacie

Andrzej Janowski, Gazeta Podatkowa Nr 571 z dnia 2009-06-29
29.06.2009 , aktualizacja: 29.06.2009 15:01
A A A Drukuj
Firmy z reguły tolerują opóźnienia w zapłacie i nie naliczają kontrahentom odsetek w obawie przed pogorszeniem wzajemnych relacji handlowych. Na bardziej zdecydowane kroki decydują się wtedy, gdy powstają wątpliwości co do wypłacalności kontrahenta lub gdy pomimo kolejnych wezwań kontrahent nie dokonuje zapłaty. Zdarza się też, że przypominają sobie o należnych odsetkach wówczas, gdy dotychczasowy odbiorca przestaje zamawiać towar.
Zapłaciliśmy dostawcy za ostatnią fakturę. W tytule przelewu podaliśmy jej numer. Dostawca zaliczył otrzymaną wpłatę na odsetki za opóźnienie w zapłacie tej faktury oraz na odsetki za opóźnienie w zapłacie za kilka wcześniejszych faktur. Czy miał do tego prawo?

Strony mogły w zawartej umowie uregulować zasady zaliczania wpłat i przewidzieć, że wierzyciel ma prawo zaliczyć wpłatę na odsetki za opóźnienie wynikające także z innych, wcześniejszych faktur. Jeśli jednak umowa tego nie przewidywała, to zaliczenie wpłaty dokonanej przez kontrahenta było nieprawidłowe w zakresie, w jakim dotyczył odsetek z innych faktur.

Na zaliczanie wpłaty w pierwszej kolejności na odsetki pozwala art. 451 § 1 zd. 2 Kodeksu cywilnego. Stanowi on, że to co przypada na poczet danego długu, wierzyciel może przede wszystkim zaliczyć na związane z tym długiem zaległe należności uboczne. Odsetki za opóźnienie w zapłacie są należnościami ubocznymi. Na podstawie tego przepisu wierzyciel może zaliczyć wpłatę na odsetki za opóźnienie związane z fakturą, której wpłata dotyczyła. Nie może natomiast zaliczać wpłaty na odsetki związane z innymi długami (z innych faktur). Zaliczenie wpłaty w pierwszej kolejności na odsetki za opóźnienie nie wymaga zgody dłużnika. Sprzeciw dłużnika co do takiego zaliczenia wpłaty nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Aby zaliczyć wpłatę w pierwszej kolejności na odsetki, nie trzeba wcześniej wzywać dłużnika do ich zapłaty (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2002 r., sygn. akt III CKN 548/2000).

Czy prawo do naliczania odsetek za opóźnienie jest uzależnione od zapisania w umowie, że odsetki będzie można naliczać?

Nie. Prawo do odsetek za opóźnienie w zapłacie wynika bezpośrednio z ustawy. Zapis dotyczący odsetek ustawowych zawarty jest w art. 481 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z nim, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Czy dostawca może żądać odsetek za zapłacone po terminie faktury w sytuacji, gdy wcześniej takich odsetek się nie domagał, a w potwierdzeniu sald nie wykazywał zadłużenia z tego tytułu?

Tak. To, że kontrahent wcześniej nie domagał się zapłaty odsetek nie oznacza, że doszło do ich umorzenia. Również potwierdzenie salda, w którym nie ujęto zadłużenia wynikającego z braku zapłaty odsetek za opóźnienie nie stanowi oświadczenia o ich umorzeniu. Podobnie należałoby potraktować sytuację, w której w potwierdzeniu salda nie zostało ujęte zadłużenie z tytułu należności głównej za dostarczony towar. Samo potwierdzenie salda nie jest bowiem wystarczającym dowodem na to, że faktura została zapłacona, ani na to, że zobowiązanie zostało umorzone.

Kontrahent nie ma też obowiązku od razu naliczać dłużnikowi odsetek za opóźnienie czy też zaliczać otrzymanej wpłaty w pierwszej kolejności na odsetki. Może zaliczyć wpłatę na należność główną, a z żądaniem zapłaty odsetek poczekać.

Po jakim czasie odsetki za opóźnienie od zapłaconych po terminie faktur ulegają przedawnieniu?

W przypadku gdy dłużnik zapłacił należność główną, ale zrobił to po terminie, odsetki za opóźnienie w zapłacie przedawnią się z upływem trzech lat. Stosuje się wówczas trzyletni termin przedawnienia roszczeń o świadczenia okresowe, o którym mowa w art. 118 Kodeksu cywilnego. Tak uznał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 26 stycznia 2005 r., sygn. akt III CZP 42/04, potwierdzonej w kilku kolejnych wyrokach Sądu Najwyższego. Obowiązuje przy tym zasada, że odsetki przedawniają się oddzielnie za każdy dzień opóźnienia. Przykładowo odsetki za 22 czerwca 2008 r. przedawnią się z upływem 22 czerwca 2011 r., za 23 czerwca 2008 r. - z upływem 23 czerwca 2011 r. itd.

Jeśli wierzyciel pozwie dłużnika o zapłatę przedawnionych odsetek, a dłużnik w sądzie podniesie zarzut przedawnienia, to sąd powództwo w zakresie przedawnionych odsetek oddali. Sądy nie biorą pod uwagę przedawnienia z urzędu - robią to tylko na zarzut podniesiony przez pozwanego.

Kontrahent naliczył nam odsetki za opóźnienie, które nazywa odsetkami maksymalnymi. Wynoszą one ponad 20%. Nigdy na takie odsetki się nie zgadzaliśmy. Czy ma on do tego prawo? Kiedy można naliczać odsetki maksymalne i ile one wynoszą?

Skoro z umowy zawartej z Czytelnikiem nie wynika prawo do naliczania odsetek maksymalnych, to kontrahent nie ma podstaw do żądania ich zapłaty w takiej wysokości.

Prawo do naliczenia odsetek maksymalnych powinno wynikać z umowy. Maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne). Wynika to z art. 259 § 21 K.c. Odsetki maksymalne stanowią dwukrotność wysokości odsetek od zaległości podatkowych.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 23.04.1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.).





Bądź na bieżąco, codziennie, za darmo i o stałej porze -

czytaj nasz newsletter!

Skomentuj:
Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX