Kredyt konsumencki po raz drugi

18 grudnia 2011 r. weszła w życie nowa ustawa o kredycie konsumenckim. Dzięki niej pozycja konsumenta ulegnie znacznemu wzmocnieniu. Sam zaś rynek kredytów konsumenckich zyska nowsze i pewniejsze ramy prawne.

Mowa o Ustawie z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. 2011 nr 126 poz. 715). Wprowadza ona znaczące zmiany w zakresie polskiego uregulowania rynku kredytów konsumenckich, a także podnosi o poziom wyżej ochronę ich konsumenta na rodzimym rynku. Nie można też bagatelizować roli tej ustawy na rynku europejskim, gdyż stanowi ona implementację unijnej dyrektywy.

Najważniejsze zmiany wprowadzone przez ustawę to:

- uregulowanie przedkontraktowych obowiązków informacyjnych wobec konsumenta;

- wprowadzenie określonych informacji do reklamy kredytu konsumenckiego;

- obowiązek oceny przez banki tzw. ryzyka kredytowego;

- nałożenie określonych obowiązków na pośredników kredytowych;

- wydłużenie do 14 dni terminu na odstąpienie od umowy o kredyt konsumencki;

- zapewnienie bankom prawa do otrzymania prowizji za spłatę kredytu przed terminem określonym w umowie.

Geneza ustawy

Ustawa o kredycie konsumenckim zastąpiła obowiązującą od 19 września 2001 r. Ustawę z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. 2001 nr 100 poz. 1081). Poprzednia implementowała do polskiego porządku prawnego Dyrektywę 87/102/EWG z dnia 22 grudnia 1986 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących kredytu konsumenckiego. Powodem, dla którego ustawodawca wspólnotowy zdecydował się na uchwalenie dyrektywy 87/102/EWG był niedostateczny poziom ochrony konsumenta kredytu konsumenckiego na terytorium Wspólnot Europejskich. Polska, która wówczas nie była członkiem Unii Europejskiej, wdrożyła dyrektywę na podstawie Układu Europejskiego, zobowiązującego do zbliżenia przepisów w zakresie ochrony konsumentów z dorobkiem prawnym UE. Polska przyjęła ten układ 16 grudnia 1991 r.

Jednakże, dyrektywa 87/102/EWG zawierała przepis, którego stosowanie przez państwa członkowskie ograniczało rozwój rynku wewnętrznego. Zapewniała ona bowiem konsumentom minimalną ochronę (tzw. zasada minimalnej harmonizacji), jednocześnie umożliwiając adresatom dyrektywy wprowadzenie na swoich terytoriach przepisów zapewniających dalej idącą ochronę konsumentów. W rezultacie państwa członkowskie wdrożyły przepisy dyrektywy zapewniające owo minimum, jednakże poszły dalej, tworząc regulacje, które zapewniały co prawda wyższy poziom ochrony, jednak jej mechanizmy na terytoriach państw członkowskich różniły się od siebie do tego stopnia, że pod znakiem zapytania stanął płynny rozwój rynku wewnętrznego, a w szczególności transgranicznych kredytów konsumenckich. Ten stan rzeczy wymagał zmiany. Zwróciła na to uwagę Komisja Europejska w sprawozdaniu przygotowanym w 1995 r.

W rezultacie władze UE podjęły działania zmierzające do unifikacji mechanizmów ochrony konsumenta kredytu konsumenckiego, których efektem była Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylająca dyrektywę 87/102/WE. Dyrektywa 2008/48/WE oparta jest na zasadzie maksymalnej harmonizacji kierunkowej; zgodnie bowiem z jej art. 22 ust. 1: „W zakresie, w jakim niniejsza dyrektywa zawiera zharmonizowane przepisy, państwa członkowskie nie mogą utrzymywać w swoim prawie krajowym ani wprowadzać do niego przepisów odbiegających od tych, które zostały ustanowione w niniejszej dyrektywie”. Jest to zasadnicza różnica w porównaniu do dyrektywy 87/102/WE, która zezwalała na przyjęcie bardziej rygorystycznych środków ochrony konsumenta.

Zakres regulowania

Ustawa o kredycie konsumenckim określa:

- zasady i tryb zawierania umów o kredyt konsumencki,

-obowiązki kredytodawcy i pośrednika kredytowego w zakresie informacji udzielanych przed zawarciem umowy,

- obowiązki konsumenta, kredytodawcy i pośrednika kredytowego w związku z zawartą umową,

- obowiązki kredytodawcy i pośrednika kredytowego w zakresie informacji udzielanych przed zawarciem umowy o kredyt konsumencki zabezpieczony hipoteką,

- obowiązki w zakresie informacji zawartych w umowie o kredyt konsumencki zabezpieczony hipoteką,

- skutki uchybienia obowiązkom kredytodawcy.